awpol1 / Klasa 1 / środki stylistyczne 

ŚRODKI STYLISTYCZNE

1.      Fonetyczne

 

 Onomatopeja – naśladowanie dźwięków naturalnych za pomocą wyrazów, których brzmienie  jest zbliżone do tych dźwięków,   np.: turkotać, bulgotać, syczeć

Powtórzenia – służy do podkreślenia treści powtórzonych słów lub całych wypowiedzi

                      - powracające na końcu zamiast zwrotek lub grup kilkuwersowych nazywamy refrenem, a powtórzenia

                        tych samych elementów w ustalonej kolejności i odstępach czasu – rytmem

Anafora - rozpoczynanie tym samym wyrazem lub wyrazami kolejnych zdań, części zdań,  zwrotek

                                   np.: „ Jak moje oczy topią się – mdleją, /  Jak myśli rzucają ze dna” ( J. Słowacki )

Epifora – powtórzenie tego samego wyrazu lub wyrazów na końcu następujących po sobie   wersów, zadań lub kolejnych członów  zdania rozwiniętego,

               np.: „ I piekło całe zakląć przeciw tobie,/  Ażeby piekło całe było w tobie” ( J. Słowacki )

 

2.      Fleksyjne

Archaizmy – wyrazy, zwroty, formy gramatyczne właściwe danym epokom, dziś nie używane

                     np.: płaczęcy, wypuszczon, sławiena

Neologizmy – wyrazy nowo utworzone zgodnie z normami słowotwórczymi danego języka,

                       np.: stacze, witacze, bzow

 

3.      Słowotwórcze

Wyrazy:

- zdrobniałe   - najczęściej wyrażają sympatię, czułość, mogą wyrażać złośliwość, ironię,  współczucie, np.: mordka,

                          nóżki, stosuneczki,   guściki, kobiecina, człeczyna

- zgrubienia   - oznaczające przedmioty, istoty do których odnosimy się z niechęcią, pogardliwie,  np.: staruch, tłuścioch

- złożone      -  wzbogacają podstawowe słowo o dodatkowy element znaczeniowy  np.: gryzipiórek, moczymorda

 

4.      Leksykalne

Synonimy    - wyrazy bliskoznaczne, których znaczenia są bliskie, podobne,  np.: zagorzeć – spalić – spłonąć, dom – gmach – budynek

Metafora:

- animizacja      - przypisywanie cech istot żywych przedmiotom martwym, zjawiskom przyrody,
 np.: wiatr jęczy, drzwi piszczą

- personifikacja – przypisywanie cech i czynności ludzkich zwierzętom, przedmiotom, zjawiskom, np.: wierzba płacząca, uśmiech losu

- metonimia    - zastąpienie właściwego wyrazu innym, będącym z tamtym w jakimś związku, np.: czytam Prusa, mam Chełmońskiego

- peryfraza   - zastąpienie metaforą słowa oznaczającego przedmiot, czynność, cechę, np.: słońce – gwiazda ognista

- synekdocha – użycie nazwy całości na oznaczenie części ( i na odwrót ), np.: wiosna – zamiast rok, powieść – zamiast proza

- oksymoron – zestawienie ze sobą wyrazów o przeciwnym, wykluczającym się znaczeniu, np.: czarny śnieg, gromobicie ciszy

- eufemizm   - słowo lub zwrot, użyte w celu złagodzenia wyrażeń drastycznych, wulgarnych,
np.: nie mijaj się z prawdą –zamiast nie łżyj

- hiperbola  - zamierzona przesada w opisie przedmiotu lub zjawiska, np.: morze krwi, oszalały z gniewu

 

Symbol      - znak językowy, mający poza znaczeniem dosłownym inne, ukryte, np.: rozdarta sosna S. Żeromskiego

Porównanie – połączenie wyrazowe, którego człony łączy spójnik lub przysłówek, np.: biały jak śnieg

Epitet  - określenie rzeczownika, uwydatniające charakterystyczne cechy przedmiotu ( może być nim przymiotnik, imiesłów

              lubrzeczownik ), np.: niebieskie oczy, rozbrajający uśmiech, ziemia -  matka

- epitet stały – potężny dąb                                         - epitet przenośny – złote serce

- epitet zdobniczy – lazurowe niebo                           - epitet pejoratywny – głupi człowiek

5.      Składniowe

Typy zdań:

- pytania retoryczne – nie oczekujemy odpowiedzi, np.: Wsiadamy?

- zdania wykrzyknikowe – np.: Spisaliście się świetnie!

- apostrofa – bezpośredni, uroczysty zwrot do opisywanej osoby, przedmiotu, zjawiska, utrzymany w tonacji wykrzyknikowej,

                     np.: Litwo! Ojczyzno moja!

- zdania dłuższe – w spokojnej narracji i rzeczowych opisach

- równoważniki zdań – w partiach dialogowych

- anakoluty – zdania, które nie mają poprawnej budowy składniowej,

                      np.: „O ulico, ulico...,

                             Miast nad którymi krzyż,

                            Szyby twoje skrzą się i świecą

                           Jak źrenice kota, łowiąc mysz”. (C.K.Norwid )

Sposób łączenia zdań: bezspójnikowy i spójnikowy.

Szyk wyrazów - inwersja – świadome przestawienie wyrazów, np.: „... i śpiewał pustemu morza brzegowi” (J. Słowacki )

Środki stylistyczne 

Nazwa środka

Najczęściej pełniona funkcja

Apostrofa

Uzyskanie patosu ( gdy do Ojczyzny, Boga, bóstwa);  uzyskanie wrażenia bliskości, intymnej rozmowy; zwrócenie uwagi adresata;

Eksklamacja

( wykrzyknienie)

Ukazanie emocji; ekspresja wypowiedzi( np. wzburzenie, gniew, zachwyt),

Epitet

Plastyczność, obrazowość, może być też wartościowanie ( jeśli to epitet szczególnie nacechowany emocjonalnie na + lub -) ,

Anafora 

Paralelizm składniowy

Epifora

Powtórzenie

Zaakcentowanie tego, co najistotniejsze, podkreślenie sensu; wzmocnienie tezy;  rytmizacja zdań; ożywienie stylu; pobudzenie
do refleksji;

Porównanie

Przybliżenie treści trudnych, abstrakcyjnych lub nieznanych odbiorcy poprzez zestawienie ich z rzeczami znanymi , bliskimi; obrazowość; plastyczność;

Peryfraza

Wypowiedź eufemistyczna; pobudzenie uwagi, wyobraźni odbiorcy;

Przerzutnia

Uwydatnia to , co ostało przeniesione do następnego wersu, podkreśla sens; ekspresja;

Oksymoron

Ekspresja; uwydatnienie czegoś (np. gromobicie ciszy)

Pytanie retoryczne

Nakłanianie do refleksji; ekspresja; budzenie emocji; ożywienie stylu;

Onomatopeja

Oddziaływanie na wyobraźnię; przybliżenie tematu; obrazowość;

Metafora

Uniezwyklenie tematu; wpływanie na wyobraźnię, baśniowość, kreacyjność; plastyczność;

Wyliczenie

Obrazowość opisu; podkreślanie wielości czegoś, bogactwa; dynamizm;

Archaizmy

Stylizacja archaiczna; patos;

Neologizmy

Zabawa językowa; podkreślenie wyjątkowości przedmiotu/ zjawiska nazywanego; pobudzanie wyobraźni;

Formy bezosobowe

Podkreślenie zbiorowego charakteru opisywanych przeżyć;

Anakoluty

Obniżanie stylu; wrażenie pośpiechu, niedbałości o język ( np. stylizacja na język mówiony);

Przeciwstawienia

Podkreślają kontrast;

Zdrobnienia / zgrubienia

Wyrażenie stosunku emocjonalnego +/-

Personifikacja

Pobudzanie wyobraźni; plastyczność; ekspresja;

Instrumentacja zgłoskowa

Budowanie nastroju; plastyczność; oddziaływanie na wyobraźnię;

Inwersja

Stylizacja archaiczna; patos, podkreślenie znaczenia czasownika ( na końcu zdania)

Eufemizm

Złagodzenie  wyrażenia drastycznego lub wulgarnego;

Zabiegi

 

Sakralizacja

Sublimacja

Heroizacja

Hiperbole

Patos; uwznioślenie; podkreślenie wyjątkowości, cudowności itp.; ekspresja  ( np. morze nienawiści)

Deheroizacja

Degradacja

Bestializacja

Reizacja

Obniżenie wartości czegoś / kogoś;

 



 
   Gimnastyka dla języka
   Klasa 1
      Lektury
      Literatura przedmiotu
      środki stylistyczne
      Zadania dodatkowe
   Klasa 2
   Klasa 3
   Film
   Kontakt

 
Copyright ©2014 by awpol1
Kreator Stron www